Γεωμορφολογία της Ευρώπης (1)

   Γεωμορφολογία είναι ο κλάδος της Γεωγραφίας που εξετάζει τη μορφή της «ανάγλυφης» επιφάνειας της γης , δηλ τα υψώματα (βουνά) και τα επίπεδα τμήματά της (πεδιάδες), καθώς και την εξέλιξή τους στο πέρασμα του χρόνου. Στη μελέτη της γεωμορφολογίας της Ευρώπης, λοιπόν, θα γνωρίσουμε τα βουνά,  τις πεδιάδες, τους ποταμούς και τις λίμνες της. Γι΄ αυτόν το σκοπό, θα χρειαστούμε έναν «μορφολογικό» χάρτη κι όχι «πολιτικό» (ο οποίος παρουσιάζει πόλεις, χώρες και σύνορα). Βέβαια, δεν αποκλείεται η χρήση ενός σύνθετου χάρτη, που απεικονίζει όλα τα παραπάνω, όπως ο διπλανός (αποθηκεύστε τους δύο χάρτες κι εκτυπώστε τον πρώτο- ελληνικό). Παρατηρήστε με μια πρώτη ματιά σε ποιες χώρες βρίσκονται περισσότερα βουνά και ποιες είναι πιο πεδινές. Ιδιαίτερα χρήσιμο για την παρακάτω μελέτη μας, είναι να δούμε τις τρεις μεγάλες περιοχές στις οποίες χωρίζεται (διαμελισμός) η ευρωπαϊκή ήπειρος: την ανατολική, την βόρεια-κεντροδυτική και τη νότα περιοχή. Για το σκοπό αυτό χρειαζόμαστε τον χάρτη περιοχών.

    Στη συνέχεια κάνουμε μια πιο λεπτομερή γεωμορφολογική μελέτη με τη βοήθεια του διπλανού "πολυχάρτη": (ανοίξτε τον σε ξεχωριστή σελίδα).  Προσοχή,: επιλέγουμε αυτά που είναι σημειωμένα στην κάτω εικόνα, τραβούμε τον οριζόντιο δεξιό  δείκτη στη δεξιά άκρη, ενώ με τον κατακόρυφο αριστερό  δείκτη κάνουμε zoom.. Εντοπίζουμε μεγάλες πεδιάδες, βουνά και μεγάλους ποταμούς, βλέπουμε από πόσες χώρες περνούν μέχρι να εκβάλουν. Αναζητούμε σε ποια μέρη υπάρχουν πολλές λίμνες. Σε ποια μέρη η θάλασσα έχει μεγαλύτερο βάθος;

     Μεγάλο τμήμα της Ευρώπης καλύπτεται από πεδιάδες (τα 2/3 της). Δύο είναι οι μεγάλες πεδιάδες της: η βορειοευρωπαϊκή και η ρωσική πεδιάδα. Η βορειοευρωπαϊκή πεδιάδα ξεκινά από τις ακτές του Ατλαντικού Ωκεανού στα δυτικά, μέχρι τη Βαλτική θάλασσα στα βόρεια και την οροσειρά των Άλπεων στα νότια, περιλαμβάνοντας τις χώρες: Γαλλία, Βέλγιο, Ολλανδία, Λουξεμβούργο, Γερμανία, Δανία, Πολωνία κ.ά., ενώ η ρωσική πεδιάδα εκτείνεται κυρίως στη Ρωσία και την Ουκρανία.(εικ.) Εντοπίστε τις πεδιάδες στον χάρτη και δείτε τις χώρες που καλύπτουν.

   Οι μεγάλες οροσειρές  της Ευρώπης στα ανατολικά είναι: η οροσειρά του Καυκάσου, (ανάμεσα στην Κασπία θάλασσα και τον Εύξεινο Πόντο, με ψηλότερη κορυφή το Ελμπρούζ -υψόμετρο 5.642 μέτρα- το ψηλότερο βουνό της Ευρώπης), τα Ουράλια Όρη, (χαμηλή οροσειρά -μέγιστο υψόμετρο 1.895 μέτρα- φυσικό σύνορο της Ευρώπης με την Ασία, που εκτείνεται σε μήκος 2.500 χλμ.: από το Καζακστάν μέχρι τις ακτές του Αρκτικού Ωκεανού).

      Στον κεντρικό ευρωπαϊκό κορμό συναντάμε το μεγαλύτερο σύστημα οροσειρών της ηπείρου: τις Άλπεις, που εκτείνονται μεταξύ: Ελβετίας, Λιχτενστάιν, Γαλλίας, Γερμανίας, Ιταλίας, Αυστρίας, Σλοβενίας και Κροατίας. Οι 'Αλπεις χωρίζονται σε: δυτικές, κεντρικές και ανατολικές κι έχουν ψηλότερη κορυφή το Λευκό Όρος (Mont Blanc) με υψόμετρο 4.810 μ.

     Στα κέντροανατολικά της Ευρώπης βρίσκεται η οροσειρά των Καρπαθίων.  που σχηματίζει ένα ημικυκλικό τόξο μήκους 1.500 χλμ. κατά μήκος των χωρών: Σλοβακίας, Πολωνίας, Ουκρανίας και Ρουμανίας. Στην περιοχή των Καρπαθίων (σχετικά χαμηλή οροσειρά, με μέγιστο υψόμετρο 2.655 μέτρα). σχηματίζονται οι πεδιάδες της Ρουμανίας, της Ουκρανίας και το Παννονικό Λεκανοπέδιο,

     Στο κεντροδυτικό τμήμα της ηπείρου βρίσκεται η οροσειρά του Ιούρα, ανάμεσα στη Γαλλία, την Ελβετία και τη Γερμανία (μέγιστο υψόμετρο: 1.718 μέτρα).
      Στη συνέχεια θα μελετήσουμε τις οροσειρές που σχηματίζονται στις μεγάλες Χερσονήσους της Ευρώπης. Πρώτα, όμως, πρέπει να γνωρίσουμε ποιες είναι αυτές οι Χερσόνησοι:

   Στο Νοτιοδυτικό τμήμα της Ευρώπης, στην Ιβηρική χερσόνησο,  συναντάμε την οροσειρά των Πυρηναίων που είναι χαμηλότερες από τις Άλπεις (μέγιστο υψόμετρο 3.404 μ.) και αποτελούν το φυσικό σύνορο μεταξύ Γαλλίας και Ισπανίας. Λόγω της θέσης τους, η βόρεια πλευρά τους έχει υψηλή βροχόπτωση (είναι κοντά ο Ατλαντικός), ενώ η νότια πλευρά τους δέχεται ελάχιστες βροχές, (μεσογειακή περιοχή).

   Στα Κεντρονότια της Ευρώπης (Ιταλική χερσόνησος) βρίσκουμε τα Απέννινα τη βασική οροσειρά- "ραχοκοκαλιά" της Ιταλίας με μέγιστο υψόμετρο 2.915 μ. και μήκος 1.300 χλμ. περίπου.

     Στον Ευρωπαϊκό Βορά, και συγκεκριμένα μεταξύ Σουηδίας και Νορβηγίας (Σκανδιναβική Χερσόνησος) οι Σκανδιναβικές 'Αλπεις είναι βουνά που σχηματίστηκαν σε παλαιά γεωλογική εποχή κι έχουν μέγιστο υψόμετρο 2.469 μ. (στα δυτικά της Νορβηγίας σχηματίζουν τα περίφημα νορβηγικά φιόρδ). 

   Στο κέντρο της Ευρώπης και νοτιότερα των Άλπεων, οι Δειναρικές Άλπεις, βρίσκονται μεταξύ των χωρών: Σλοβενία, Κροατία, Βοσνία-Ερζεγοβίνη, Σερβία, Μαυροβούνιο και Αλβανία. (στη δυτική ακτή της Βαλκανικής  Χερσονήσου)  με μέγιστο ύψος 2.522 μ, 

     Τέλος, στο κεντρικό τμήμα της Βαλκανικής Χερσονήσου βρίσκεται ο Αίμος  (στα τουρκικά λέγεται Μπαλκάν, απ΄όπου προέρχεται και το όνομα της περιοχής) έχει μέγιστο υψόμετρο 2.376 μ. και είναι η κύρια οροσειρά της Βουλγαρίας

      Η παρακάτω άσκηση θα μας βοηθήσει να γνωρίσουμε καλύτερα τα βουνά της Ευρώπης: πατάμε μια ράβδο του "ραβδογράμματος" των υψομέτρων και εντοπίζουμε σε ποιο βουνό αντιστοιχεί και που βρίσκεται στο χάρτη.
     Χρήσιμα στοιχεία για τις πεδιάδες και τα βουνά της Ευρώπης θα πάρουμε βλέποντας τις παρουσιάσεις ("Slides")  1, 2, 3) 
       Και τώρα, ΠΑΙΧΝΙΔΙ!  Βρίσκουμε τα Βουνά της Ευρώπης και τις Πεδιάδες της. Είμαι σίγουρος πως θα το βρείτε ενδιαφέρον.